Een scherpe foto maken van statief (en hoe je de maan op de foto zet)

bloedmaan boven Veere5Eerder schreef ik een artikel genaamd “Help mijn foto is niet scherp“. Dat artikel gaat voornamelijk over het verkrijgen van een scherpe foto als je uit de hand fotografeert. Aan het einde heb ik het kort over het fotograferen op een statief en daar ga ik het deze keer over hebben.

In dit artikel leg ik het verschil uit tussen een ster bij Madame Tussauds en een echte ster.
De aanleiding is dat ik veel foto’s voorbij heb zien komen van de “superbloedmaan” die afgelopen week te zien was. Veel van deze foto’s waren helaas onscherp en in dit artikel ga ik je uitleggen waarom ze waarschijnlijk onscherp waren en hoe je dat kan voorkomen.

Fotograferen vanaf statief heeft enkele regeltjes. Ik leg ze stuk voor stuk uit.

Regel 1: Gebruik een stevig statief.
Een stevig statief is een must. Vaak kopen mensen een statief dat het nét niet is. Goedkoop wordt dan duurkoop… Een stevig statief is een behoorlijke uitgave, maar je hebt er jarenlang plezier van. Ga je in de loop van de tijd zwaardere objectieven aanschaffen, ga dan na of je statief dat nog wel kan dragen. Ook is het onderhoud van je statief belangrijk. Vaak gaan schroefjes los zitten in de tijd en uiteindelijk kantelt dan de kop tijdens je opname. Je kan dit voorkomen door de dag voor het gebruik van je statief alles even na te lopen, weer vast te draaien en te controleren. Dan sta je in het donker niet voor verrassingen.

 

Regel 2: Gebruik de middenkolom van je statief NIET
statiefDe middenkolom noem ik wel eens de marketingkolom… Met deze middenkolom kan je je camera hoger neerzetten. Dus in de specificaties van je statief staat dat je statief hoog kan. Jij hoeft niet te bukken, fijn. Deze middenkolom maakt je camera echter een stuk minder stabieler. Bij voorkeur gebruik je de middenkolom dan ook niet. Hou hier ook rekening mee als je een statief aanschaft!

 

Regel 3: zet je IS uit.
Je Image Stabilisation (Vibration Reduction, Steadyshot, Optical Stabilisation, en hoe de verschillende stabilisatie-mogelijkheden nog meer heten) gooien roet in het eten als je camera op statief staat. Deze optie (als je hem hebt op je lens of camera) is geweldig als je uit de hand fotografeert met langere sluitertijden. Als je echter de camera op het statief zet dan gaat de Image Stabilisation trillingen compenseren die er niet zijn. In het voorbeeld hieronder kan je goed zien wat het resultaat is:

Onscherp door stabilisatie, sluitertijd 13 seconden

Onscherp door stabilisatie, sluitertijd 13 seconden

Scherp zonder stabilisatie, sluitertijd 13 seconden

Scherp zonder stabilisatie, sluitertijd 13 seconden

Regel 4: laat je camera niet ‘shaken
Als je afdrukt op je camera door de ontspanknop in te drukken, dan beweegt de camera een beetje.
De mate van beweging die je op de foto terug ziet is van verschillende factoren afhankelijk:

  • ‘Harder’ afdrukken maakt dat je camera meer beweegt.
  • Meer inzoomen (een grotere telelens) maakt dat het effect groter is
  • De sluitertijd is van belang: Stel dat je camera een halve seconde nodig heeft om ‘uit te shaken’. Bij een sluitertijd van een seconde is dan de helft van de opname bewogen. Resultaat een bewogen foto. Heb je echter een sluitertijd van 30 seconden, dan zal het niet zo uitmaken op het gehele plaatje…

Om het ‘shaken’ te voorkomen kan je verschillende zaken doen:
Als eerste zal je bij voorkeur een afstandbediening kunnen gebruiken. Een afstandbediening met een draadje maakt dat je lekker achter je camera kan staan. Heb je een afstandbediening met infrarood, dan moet je vaak richten naar de voorkant van de camera. Handig voor selfies, maar minder handig als je achter de camera staat. Denk dus even na welke remote voor jou de beste is.

Heb je geen remote, dan kan je kiezen om de zelfontspanner te gebruiken. Je drukt dan in, de camera kan even ‘uit trillen’ en dan wordt de opname gemaakt. Meestal is twee seconden voldoende.

Toch kan het zijn dat het afdrukken niet de boosdoener is.
De spiegel (als je een spiegelreflex hebt) is een onderdeel dat met behoorlijk wat geweld omhoog klapt als de foto gemaakt wordt. Als je werkt met een hele lange telelens kan de kleine trilling die hierdoor gemaakt wordt voldoende zijn om een onscherpe foto te krijgen. Veel camera’s hebben een optie om de spiegel op te klappen. Vaak moet je dan twee keer afdrukken (met een afstandbediening natuurlijk, anders heeft het nog geen zin) om een foto te maken. Maar wat je ook kan doen (en in mijn ogen veel handiger is) is om gebruik te maken van de liveview. De spiegel staat dan al omhoog en zal geen roet in het eten gooien.

Regel 5: gebruik niet een te lange sluitertijd.
Als je alles gedaan hebt om je camera stil te houden kan het natuurlijk voorkomen dat je onderwerp beweegt. Resultaat is dat je alsnog een bewogen foto hebt. Als je een levend wezen op de foto zet kan je het wel inschatten, maar wat nu als je onderwerp stil staat? Staat je onderwerp op de aarde (en jij ook) dan is het geen probleem. Bij Madame Tussauds zullen de sterren waarschijnlijk lekker stil staan. Ga je echter een hemellichaam op de foto zetten, dan is het andere koek. De sterren bewegen ten opzichte van de aarde (de aarde draait) en dat gaat redelijk snel.
Daarom gebruiken we in de fotografie de regel van 500. Hierbij kan je uitrekenen wat de maximale sluitertijd kan zijn om een ster (of de maan) onbewogen op de foto te krijgen. De regel is als volgt:
Maximale sluitertijd = 500 / (brandpuntafstand x cropfactor)

Rekenvoorbeelden: Als ik een fullframe camera (cropfactor is 1) gebruik en een 500 mm lens, dan is het 500/500 = 1 seconde. De maximale sluitertijd is dan 1 seconde. Gebruik ik een 20mm lens, dan is het 500/20 = 25 seconden.

Gebruik ik een cropcamera met een 1,6 crop, en gebruik ik diezelfde 500mm lens dan is het als volgt: 500 / (500×1,6) = 500/800 =0,625 seconde.
Als ik een 18mm lens gebruik op een cropcamera dan wordt de maximale sluitertijd 500 / (18×1,6) = 500 / 28,8 = 17,4 seconde

Deze waarden zijn een richtlijn, je kan beter aan de veilige kant gaan zitten. Ook is het zo dat een camera met een hogere resolutie (steeds meer) sneller ‘last’ heeft van een onscherpe foto en je dus eerder de regel van 400 zou gebruiken.

Hoe maakte ik nu deze foto’s?
bloedmaan boven Veere4
In de middag voor de foto’s had ik alles voorbereid. Ondanks mijn ruime technische kennis en ervaring maak ik voor mijzelf een papiertje met daarop belangrijke zaken. Zeker vroeg in de ochtend kan zelfs ik wat vergeten. De statieven had ik nog even nagelopen en alvast in de auto gelegd. Verder was ik op verkenning geweest om een goede plek uit te zoeken waar ik makkelijk met de auto kon komen.
De wekker was gezet om 3:50 en alles stond klaar, inclusief wat te drinken en eten en een extra trui en wat te eten. Ik kon dus niets vergeten. Ter plekke stond ik met twee statieven en twee camera’s. Diverse lenzen had ik mee genomen. De ene camera was een cropcamera met een lens van 500mm. Hier nam ik een sluitertijd van maximaal 0,6 seconde. De andere camera was een fullframe met een 50mm lens. De sluitertijden hield ik hier ruim onder de 10 seconden.

bloedmaan boven Veere2Ik zette de liveview aan en zetten de camera op manueel focus. Door in de liveview in te zoomen kon ik redelijk makkelijk met de hand scherp stellen. Tijdens de opnames liet ik de liveview aanstaan en kon met de afstandbediening of de zelfontspanner een mooie scherpe opname maken.

In dit geval zat het maken van de foto dus voornamelijk in de voorbereiding!

Zelf de maan op de foto zetten?
Een superbloedmaan duurt weer even (ergens in 2033), maar een volle maan kan je iedere maand op de foto zetten. Overigens is er zo’n 2 tot 3 keer per jaar een (gedeeltelijke of vollledige) maansverduistering, je hebt dus genoeg kansen in de komende jaren.

Techniek om een gewone (of supermaan) op de foto te zetten:
Als je de maan ‘gewoon’ op de foto zet, dan heb je een grote kans op een overbelichte en/of bewogen maan. De camera ziet heel veel donker en maar een beetje licht en zal dus standaard gaan overbelichten. Om dat te voorkomen moet je de foto heel erg onderbelichten. Hoeveel? Dat is een beetje afhankelijk van de omstandigheden. Daarom gaan we het anders aanpakken:
Zet je camera op statief en zoom lekker in. Stel scherp op de maan en als je liveview hebt, doe dat dan ingezoomd en handmatig. Zet je camera op M, want we gaan zelf de belichting verzorgen. Zet je camera op ISO 100, diafragma op f/8 en je sluitertijd op 1/250. Als je een Nikon hebt die niet lager kan dan ISO 200, dan zet je de sluitertijd op 1/500.
Maak nu de foto en controleer! Zoom in op de maan in de preview en zorg dat je zeker weet dat de foto goed belicht is én dat de maan scherp is.

Is de maan te licht? Dan kan je je sluitertijd wat korter maken. Te donker? Maak hem dan iets lichter door je sluitertijd iets te verlengen óf je ISO een stap omhoog te zetten.

Oh ja. Doe mij en vooral jezelf een lol. Haal je UV-filter er af (en doe hem eigenlijk niet meer terug). Een UV-filter geeft namelijk ongewenste reflecties waar je bij het fotograferen van de maan zeker last van hebt. Ik heb hier een artikel voor je om te laten zien waarom je je UV filter niet moet gebruiken.

Wil je op de hoogte blijven van nieuwe artikelen over fotografie? Schrijf je dan in op Mischa’s nieuwsbrief. Denk je dat je vrienden ook wat aan dit artikel hebben? Help mij dan om dit artikel te delen met de knoppen hieronder. Je kan dit bericht op Facebook, Google-Plus of LinkedIn publiceren. Of je Twittert er over en je kan het zelfs naar iemand mailen. Alvast bedankt! Fotocursussen, workshops en (gratis) fotografieprojecten vind je op www.heelhollandfotografeert.nl

About Mischa de Muynck

Over de auteur: Mischa de Muynck is fotograaf en verzorgt cursussen en workshops. Daarnaast verzorgt hij fotovakanties en is hij in te huren voor diverse fotografie. Op Facebook en Twitter is hij ook te vinden met tips en trucs. Wil je van alles op de hoogte blijven, abonneer je dan op het maandelijkse iZine.

10 thoughts on “Een scherpe foto maken van statief (en hoe je de maan op de foto zet)

  1. Ha Mischa, mijn foto’s van de nog volle maan waren haarscherp, bij de verduistering duidelijk niet helaas. Gebruikte een goed statief, stabilisatie uitgeschakeld. Ik heb een Sony SLT A65, waar je de spiegel handmatig kunt opklappen om makkelijk bij de sensor te kunnen om te reinigen. Kun je er ook zo mee fotograferen?
    Vind het altijd leuk om je nieuwsbrieven en tips te lezen, dank voor het delen van je kennis!
    Vriendelijke groet,
    Angela

  2. Hoi Angela,
    Het handmatige opklappen op die manier is alleen om de sensor schoon te maken, zou ik dus hiervoor niet gebruiken. Mijn vermoeden is dat je sluitertijd tijdens de verduistering te lang was, er is dan een stuk minder licht op de maan, dus het zou goed kunnen zijn dat je dan een langere (te lange) sluitertijd kreeg. Kijk het maar eens na.

  3. Hoi Mischa, ik heb vanuit de M stand gewerkt, iso laag gehouden, diafragma opengezet, en geëxperimenteerd met sluitertijden.
    Later ook de iso omhoog maar die zijn het niet geworden vanwege ruis. Op welke voorkeuze heb jij gewerkt? M, Tv ?

  4. Ik lees het artikel dat je noemt in je reactie 3 keer, maar het kwartje wil niet vallen.
    Tijd voor weer een cursus 😉 Hoe had ik het goed moeten belichten?!

  5. liever iets te licht dan te donker. Als je in lightroom (of een ander programma) je foto’s lichter maakt, dan krijg je extra ruis! Als je niets hieft te doen of je maakt je foto zelfs iets lichter, dan haal je juist ruis weg.

  6. Ha Mischa,
    Inderdaad, te lange sluitertijd helaas. De laatste foto echter weer heel scherp…. Kan ik ze jou laten zien zonder Facebook account ? Misschien per email sturen? Hoor graag van je, vriendelijke groet, Angela

  7. Ja, ik ben er ook in getuind. Te lange sluitertijden, met cropcamera, 300mm lens. De sluitertijd kwam op 6 sec uit en bleek te lang. Ik had het op papier moeten noteren want ik had een paar dagen ervoor nog gelezen van de regel van 500. De rest had ik allemaal volgens de aanwijzingen boven ingesteld.

Stel een vraag